Հայկական տնային ապուր
Սպաս Արարատ Պանդոկում
Քնքուշ մածուն, փափուկ ձավար, թարմ կանաչի ու կարագով անանուխ. սպասը տաքացնում է ձմռանը եւ զովացնում ամռանը։ Սա այն ապուրն է, որով հայկական տունը հյուր է դիմավորում։
- Սեզոն
- Ամբողջ տարին
- Եփում
- 40–60 րոպե
- Հիմքը
- Մածուն եւ ձավար
- Սեղան
- Ընտանիքի հետ
Սպաս · Спас · Spas
Ի՞նչ է սպասը
Սպասը հայկական ապուր է մածունից ու ձավարից, որը համեմում են թարմ կանաչիով եւ վրան լցնում կարագով տապակած սոխ ու անանուխ։
Մածունը խառնում են ձվի ու ալյուրի հետ, որ եփելիս չկտրվի, եւ դանդաղ տաքացնում ձավարի հետ՝ անընդհատ խառնելով։ Արդյունքում ստացվում է հարթ, թեթեւ թթվաշ ու կշտացնող ապուր։
Սպասը մատուցում են տաք, իսկ շոգ օրերին շատերը սիրում են այն սառը։ Սա տնային ուտեստ է, որը ամեն ընտանիք պատրաստում է իր ձեւով։
Անվան մասին
Սպաս բառը նշանակում է «ծառայություն, սպասարկում», ինչպես նաեւ «սպասք»՝ սեղանի ամանեղեն։ Այն հին բառ է, որը գրաբար է մտել միջին իրանական լեզուներից։ Ապուրը կոչվում է նաեւ թանապուր կամ թանով ապուր (արեւմտահայերեն՝ tanabour), ռուսերեն՝ «спас», լատինատառ՝ spas։
Պատմություն
Մածունի ու ձավարի ապուր
Սպասը ծնվել է այն ամենից, ինչ կար հայկական տանը՝ մածունից, ձավարից ու այգու կանաչուց։
Հին արմատներ
Ձավարի ավանդույթը
Հացահատիկը սանդում ծեծելով ձավար պատրաստելը Հայկական լեռնաշխարհում շատ հին ավանդույթ է. նման սանդեր հայտնաբերվել են Շենգավիթի բնակավայրում։
Գյուղական կենցաղ
Տան պաշարից
Որտեղ մածուն ու ձավար կար, այնտեղ կար նաեւ սպաս՝ պարզ, կշտացնող ապուր այն ամենից, ինչ ուներ ամեն գյուղական տնտեսություն։
Ամեն եղանակ
Տաք կամ սառը
Ձմռանը սպասը մատուցում են տաք, իսկ ամռանը շատ ընտանիքներ այն ուտում են սառեցրած։ Սյունիքում, օրինակ, կա սառը մատուցվող տարբերակ։
Ժառանգություն
Մածունի ավանդույթը
Մածունի պատրաստման ու օգտագործման ավանդույթը ներառված է Հայաստանի ոչ նյութական մշակութային ժառանգության ազգային ցանկում։
Այսօր
Տան համը
Այսօր սպասը մնում է հայկական տնային խոհանոցի խորհրդանիշներից մեկը, եւ ամեն ընտանիք պահում է իր բաղադրատոմսը։
Պատրաստում
Ինչպես են պատրաստում սպասը
Սպասը պարզ ապուր է, բայց պահանջում է ուշադրություն. գլխավոր գաղտնիքը համբերատար խառնելն է։
Բաղադրիչներ
- Մածուն
- Ձավար
- Ձու ու ալյուր
- Կարագով տապակած սոխ
- Թարմ համեմ
- Չոր անանուխ
Ձավարի եփում
Ձավարը թրջում ու եփում են ջրում, մինչեւ փափկի։
Մածունի պատրաստում
Մածունը հարում են ձվի, մի գդալ ալյուրի ու մի քիչ ջրի հետ, մինչեւ հարթ դառնա։
Դանդաղ միացում
Մածունը լցնում են ձավարի մեջ ու դանդաղ տաքացնում մինչեւ եռալը՝ անընդհատ խառնելով, որ չկտրվի։
Համեմում
Աղ են ավելացնում, իսկ վերջում՝ թարմ համեմ, երբեմն նաեւ ուրց։
Կարագ ու անանուխ
Կարագով տապակած սոխն ու չոր անանուխը լցնում են վրան՝ մատուցելուց առաջ։
- Անընդհատ խառնելն է գաղտնիքը. ապուրը մնում է հարթ ու կրեմանման, ոչ թե կտրվում։
Ավանդույթը
Ինչպես են վայելում սպասը
Սպասը հանգիստ, տնային ուտեստ է, որը հարմարվում է տարվա ամեն եղանակին։
Տաք՝ ձմռանը
Ցուրտ օրերին սպասը մատուցում են տաք-տաք՝ որպես տաքացնող, կշտացնող ապուր։
Սառը՝ ամռանը
Շոգին շատերը սիրում են սպասը սառեցրած՝ թեթեւ ու զովացնող։
Կարագով անանուխ
Կարագով տապակած սոխն ու անանուխը տալիս են սպասի բնորոշ բույրը։
Լավաշի հետ
Սպասին ուղեկցում է թարմ լավաշը, իսկ սեղանին՝ կանաչի ու պանիր։
Տան բաղադրատոմս
Ամեն ընտանիք ունի իր սպասը՝ ավելի շատ ձավարով, ավելի թթվաշ կամ ավելի շատ կանաչիով։
Թեթեւ ու կշտացնող
Սպասը հարմար է եւ որպես առաջին ուտեստ, եւ որպես թեթեւ ճաշ։
Սեղանին
Ինչով են մատուցում սպասը
Սպասը պարզ ափսե է, որը լրացնում են տնային սեղանի ուղեկիցները։
Լավաշ
Թարմ, բարակ լավաշ։
Կանաչի
Թարմ կանաչի ու կանաչ սոխ։
Պանիր
Աղի սպիտակ հայկական պանիր։
Թթու
Թթու դրած բանջարեղեն։
Կարագով անանուխ
Կարագով տապակած սոխ ու չոր անանուխ՝ ապուրի վրա։
Հանքային ջուր
Սառը հանքային ջուր։
Մեր խոհանոցից
Սպաս Արարատ Պանդոկում
Արարատ Պանդոկում սպասը մեր ապուրների շարքում է՝ մածուն, ձավար ու թարմ կանաչի։
Փորձեք այն որպես առաջին ուտեստ՝ մինչեւ խորովածը կամ տոլման։
Սպաս մեր մենյուում
Սպաս
1 900 AMD
Հարցեր
Հաճախ տրվող հարցեր սպասի մասին
Ի՞նչ է սպասը
Սպասը հայկական ապուր է մածունից ու ձավարից՝ թարմ կանաչիով ու կարագով տապակած սոխով ու անանուխով։
Սպասն ու թանապուրը նույն ուտեստն ե՞ն
Այո, թանապուրը՝ «թանով ապուր», սպասի մյուս անունն է, իսկ սփյուռքում այն հաճախ կոչում են tanabour։
Ինչի՞ց է պատրաստվում սպասը
Մածունից, ձավարից, ձվից ու ալյուրից, կարագից, սոխից, թարմ համեմից եւ չոր անանուխից։
Սպասը տա՞ք են ուտում, թե՞ սառը
Երկուսն էլ. ձմռանը սովորաբար տաք, իսկ ամռանը շատերը սիրում են սառեցրած։
Ինչպե՞ս անել, որ մածունը չկտրվի
Մածունը նախապես հարում են ձվի ու մի գդալ ալյուրի հետ եւ տաքացնում դանդաղ՝ անընդհատ խառնելով։
Ի՞նչ է ձավարը
Ձավարը կեղեւից մաքրած ցորեն է՝ կորկոտ (ոչ թե բլղուր)։ Այն սպասին տալիս է կշտացնող ու փափուկ հյուսվածք, իսկ երբեմն ձավարի փոխարեն բրինձ են դնում։
Սպասն առանց մսի՞ է
Այո, սպասում միս չկա. այն պատրաստվում է մածունով, ձվով ու կարագով։
Ինչո՞վ են մատուցում սպասը
Թարմ լավաշով, կանաչիով, պանրով ու թթուով։
Կա՞ն նման ապուրներ այլ խոհանոցներում
Այո, մածունով կամ յոգուրտով ապուրներ կան տարածաշրջանի տարբեր խոհանոցներում, եւ ամեն մեկն ունի իր բաղադրատոմսը։
Որքա՞ն է եփվում սպասը
Սովորաբար 40–60 րոպե՝ կախված ձավարից. նախապես թրջած կամ եփած ձավարով ավելի արագ է։
Կարո՞ղ եմ սպաս պատվիրել Արարատ Պանդոկում
Այո, սպասը մեր մենյուի ապուրների շարքում է։ Ամրագրեք սեղան այս էջում կամ զանգահարեք մեզ։