Աշնան արիշտա, ձմռան փլավ

Արիշտա ու փլավ Արարատ Պանդոկում

Ձմռան համար չորացրած ու բոված տնական արիշտա և հայկական սեղանի փլավները։ Մենք մատուցում ենք արիշտա ղավուրմայով, տուշոնկայով կամ հավով, հաճար սնկով և մեր Արարատի վերմիշելը։

Հաճարով փլավ սնկով թուջե տապակում
Պատրաստում
Աշնանը
Արիշտա
Տնական մակարոնեղեն
Փլավ
Բրինձ, ձավար, հաճար
Սեղան
3–4 հոգու համար
Բոված արիշտա շոգեխաշած մսով, լոլիկով ու պղպեղով

Արիշտա · Аришта · Arishta

Ի՞նչ է արիշտան

Արիշտան տնական ցորենի մակարոնեղեն է. պինդ խմորը՝ ձվով կամ առանց ձվի, բարակ բացում են, ժապավենաձև կտրատում, չորացնում արևի տակ ու բովում, ապա պահում ձմռան համար։

Արիշտա պատրաստում էին աշնանը՝ նոր բերքից հետո, և հարևան կանայք հաճախ աշխատում էին միասին՝ հունցում, բացում ու կտրատում էին երգելով, իսկ Ջավախքում խմորը հունցում էին նույնիսկ վրան պարելով։ Լենինականից (այժմ՝ Գյումրի) 1935 թ. մի գրառման համաձայն՝ երկար ձմռանն արիշտան երբեմն եփում էին հացի փոխարեն։ Այսօր այն դեռ պատրաստում են Արագածոտնի, Շիրակի ու Կոտայքի գյուղերում։

Արիշտան խաշում են որպես խավարտ, գցում արգանակի մեջ կամ դրանից փլավ պատրաստում։ Փլավն էլ հայոց ավանդական խոհանոցում արժեքավոր ու հարգի ուտեստ է համարվում. ամենատարածվածը բրնձով փլավն է, բայց հայերը փլավ են եփում նաև ձավարով, հաճարով ու արիշտայով և մատուցում հավով, ղավուրմայով կամ սնկով։ Զատիկին հատկապես սիրված է չամիչով, չրերով, ընկույզով ու նուշով բրնձի փլավը։

Պատրաստում

Ինչպես են եփում արիշտայով փլավը

Տնային տնտեսության հանրագիտարանի եղանակով՝ չոր արիշտա, աղ ու հալած յուղ։ Արիշտան սկզբում բովում են, իսկ վերջում շոգեխաշում հալած յուղով։ Ախալքալաքում այն խառնում էին նաև բրնձի կամ ձավարի հետ։

  • Չոր տնական արիշտա
  • Հալած յուղ
  • Աղ
  • Ջուր
  • Բրինձ կամ ձավար՝ ըստ ցանկության
Արիշտա տնական հավով
  1. Բովել

    Չոր արիշտան թեթևակի բովում են յուղով, մինչև մուգ դեղնավուն դառնա։

  2. Խաշել

    Այն 15–20 րոպե խաշում են աղաջրում, քամում ու ողողում գոլ ջրով։

  3. Շոգեխաշել

    Լայն կաթսայում հալեցնում են յուղի մի մասը, լցնում արիշտան, վրան՝ մնացած յուղը, ծածկում կափարիչով ու 15–20 րոպե պահում թույլ կրակին։

  4. Մատուցել

    Արիշտայով փլավը մատուցում են տաք՝ առանձին կամ բրնձի կամ ձավարի հետ խառնած։

Մեր խոհանոցից

Արիշտա ու փլավ Արարատ Պանդոկում

Արարատ Պանդոկում արիշտան կարող եք պատվիրել որպես խավարտ, ղավուրմայով կամ տապակած կարտոֆիլով, իսկ 3–4 հոգու համար՝ տնական տուշոնկա արիշտայով կամ կարտոֆիլով և տնական հավ արիշտայով կամ բրնձով։ Մենյուում են նաև սնկով հաճարը՝ որպես խավարտ, և մեր Արարատի վերմիշելը՝ 3–4 հոգու համար։

Արիշտա ու փլավ մեր մենյուում

Արարատի վերմիշել թուջե տապակում

Հարցեր

Հաճախ տրվող հարցեր արիշտայի ու փլավի մասին

Ի՞նչ է արիշտան

Տնական հայկական ցորենի մակարոնեղեն։ Խմորը՝ ձվով կամ առանց ձվի, բարակ բացում են, ժապավենաձև կտրատում, չորացնում արևի տակ ու բովում ջեռոցում կամ թոնրում, ապա պահում ձմռան համար։

Ինչպե՞ս են եփում արիշտան

Որպես խավարտ այն խաշում են աղաջրում։ Փլավի համար արիշտան բովում են յուղով, խաշում, քամում ու շոգեխաշում հալած յուղով՝ առանձին կամ բրնձի կամ ձավարի հետ խառնած։ Արիշտան եփում են նաև արգանակում։

Ի՞նչ է հաճարը

Հաճարը ցորենի հին տեսակ է (Triticum dicoccum), ռուսերեն՝ полба, անգլերեն՝ emmer։ Հնագիտական տվյալներով՝ այն բրոնզի դարում Հայաստանի հիմնական մշակաբույսերից էր, իսկ հաճարով ու սնկով կամ մսով փլավը հայտնի հայկական ուտեստ է։

Ինչպիսի՞ փլավներ են եփում հայերը

Ամենատարածվածը բրնձով փլավն է, բայց կան նաև ձավարով, հաճարով ու արիշտայով փլավներ՝ հավով, ղավուրմայով, սնկով կամ չրերով։ Զատիկին հատկապես սիրված է չամիչով, չրերով, ընկույզով ու նուշով բրնձի փլավը։

Արիշտան միշտ ձվո՞վ է

Ոչ։ Խմորը հունցում են կամ միայն ալյուրով, ջրով ու աղով, կամ էլ ձու են ավելացնում, և երկու եղանակն էլ ավանդական են։

Կարո՞ղ եմ արիշտա ու փլավ պատվիրել Արարատ Պանդոկում

Այո, մեր մենյուում են արիշտան, արիշտան ղավուրմայով կամ տապակած կարտոֆիլով, տնական տուշոնկան ու հավն արիշտայով, հաճարը սնկով և Արարատի վերմիշելը։ Ամրագրեք սեղան այս էջում կամ զանգահարեք մեզ։

Սեղանի ամրագրում