Համբերության ու հիշողության ուտեստ
Հարիսա Արարատ Պանդոկում
Ձավար ու միս, ժամերով եփված թույլ կրակի վրա եւ խառնված մինչեւ հարթ, թավշյա շիլա, իսկ վրան՝ հալած կարագ։ Հարիսան համբերության, տոնի ու միասին լինելու ուտեստ է։
- Սեզոն
- Ձմեռ ու տոներ
- Եփում
- Մի քանի ժամ
- Գաղտնիքը
- Անընդհատ խառնել
- Սեղան
- Միասին
Հարիսա · Ариса · Harisa
Ի՞նչ է հարիսան
Հարիսան հայկական ազգային ուտեստներից է՝ կորկոտի (մաքրած ցորենի) ու մսի շիլա, որը եփվում է ժամերով եւ խառնվում այնքան, մինչեւ հացահատիկն ու միսը դառնում են մեկ հարթ զանգված։
Այն պատրաստում են հավի կամ գառան մսով, ջրով ու աղով, առանց ավելորդ համեմունքների, իսկ մատուցում են հալած կարագով։ Պարզ բաղադրիչներից ստացվում է տաք, կշտացնող ու քնքուշ ուտեստ։
Հարիսան եփում են տոներին եւ ցուրտ օրերին, հաճախ մեծ կաթսաներում, որպեսզի բաժանեն բոլորին։
Անվան մասին
Ժողովրդական ավանդազրույցը անունը կապում է «հարե՛ք»՝ «խառնե՛ք» բառի հետ, իսկ լեզվաբանները այն բխեցնում են արաբերեն «հարիսա» բառից, որը նշանակում է «ծեծված»։ Ռուսերեն այն գրվում է «ариса» կամ «хариса»։ Սա չպետք է շփոթել հյուսիսաֆրիկյան կծու harissa սոուսի հետ։
Պատմություն
Կաթսայի շուրջ՝ դարեր շարունակ
Հարիսան հայկական ավանդական ուտեստներից է, որը կապված է տոների, համայնքի ու հիշողության հետ։
Ավանդազրույց
«Հարե՛ք»
Ըստ ժողովրդական պատմության՝ երբ կաթսայում եփվող ուտեստը չէր հերիքում բոլորին, Գրիգոր Լուսավորիչը կարգադրեց. «Հարե՛ք», այսինքն՝ խառնե՛ք։ Սա ավանդազրույց է, ոչ թե պատմական փաստ։
Տոներ
Ամբողջ գիշեր թոնրում
Հարիսան ծիսական ու տոնական ուտեստ էր՝ տոների, հարսանիքների ու Խաչվերացի համար։ Այն ամբողջ գիշեր եփվում էր կավե կճուճով թոնրում, եւ ուտում էին կիրակի առավոտյան, իսկ պահքի օրերին միսը փոխարինում էին բանջարով։
Մուսա լեռ
Հիշողության ուտեստ
1915-ին Մուսա լեռան հայերը 53 օր ինքնապաշտպանվեցին, մինչեւ ֆրանսիական նավերը նրանց տեղափոխեցին Պորտ Սաիդ։ Ամեն սեպտեմբեր Մուսալեռ գյուղի հուշահամալիրի մոտ հարիսան ամբողջ գիշեր եփում են մեծ կաթսաներում, իսկ առավոտյան օրհնում ու բաժանում բոլորին։ Նույն ավանդույթը պահում են Լիբանանի Այնճարում։
Այսօր
Ձմռան ջերմություն
Այսօր հարիսան մնում է ձմեռային ու տոնական սեղանի սիրված ուտեստ՝ տանը, համայնքներում ու ռեստորաններում։
Պատրաստում
Ինչպես են պատրաստում հարիսան
Հարիսայի գաղտնիքը ոչ թե բաղադրիչների, այլ ժամանակի ու ձեռքի մեջ է՝ ժամերով եփել ու խառնել։
Բաղադրիչներ
- Կորկոտ (մաքրած ցորեն)
- Հավի կամ գառան միս
- Ջուր
- Աղ
- Կարագ
- Ժամանակ՝ ժամերով թույլ կրակ
Ցորենի թրջում
Կորկոտը լվանում ու թրջում են, հաճախ ամբողջ գիշեր։
Մսի եփում
Միսը եփում են ջրում մինչեւ փափկի, ապա հանում ոսկորները եւ մանրացնում մսաթելերի։
Դանդաղ եփում
Կորկոտը լցնում են արգանակի մեջ մսի հետ եւ եփում թույլ կրակի վրա ժամերով՝ անհրաժեշտության դեպքում ջուր ավելացնելով։
Ծեծում ու խառնում
Զանգվածը անընդհատ խառնում ու ծեծում են փայտե թիակով, մինչեւ ցորենն ու միսը դառնան մեկ հարթ շիլա։
Մատուցում կարագով
Հարիսան մատուցում են տաք՝ վրան լցնելով հալած կարագ։
- Հարիսան պատրաստ է, երբ դառնում է հարթ ու մածուցիկ եւ դանդաղ է իջնում գդալից։
Ավանդույթը
Ինչպես են վայելում հարիսան
Հարիսան դանդաղ ուտեստ է՝ պատրաստելիս էլ, վայելելիս էլ։
Համբերություն
Ժամերով խառնելը հարիսայի մասն է. այն չի շտապում ու չի ներում շտապողներին։
Ընդհանուր կաթսա
Տոներին հարիսան եփում են մեծ կաթսաներում ու բաժանում բոլորին՝ որպես ընդհանուր սեղանի նշան։
Հալած կարագ
Վրան լցված տաք կարագը հարիսայի անփոխարինելի ավարտն է։
Լավաշի հետ
Հարիսային ուղեկցում է թարմ լավաշը, իսկ սեղանին՝ կանաչի ու թթու։
Ձմռան ջերմություն
Ցուրտ օրերին հարիսան տաքացնում ու կշտացնում է ողջ օրվա համար։
Հիշողություն
Շատ ընտանիքների համար հարիսան կապված է հիշատակի ու համախմբվածության հետ։
Սեղանին
Ինչով են մատուցում հարիսան
Հարիսան ինքնին լիարժեք ուտեստ է, իսկ սեղանի ուղեկիցները լրացնում են այն։
Հալած կարագ
Տաք կարագ՝ հարիսայի վրա։
Լավաշ
Թարմ, բարակ լավաշ։
Մածուն
Սառը մածուն՝ թեթեւ թթվաշությամբ։
Կանաչի
Թարմ կանաչի ու կանաչ սոխ։
Թթու
Թթու դրած բանջարեղեն։
Կարմիր գինի
Հայկական կարմիր գինի։
Մեր խոհանոցից
Հարիսա Արարատ Պանդոկում
Արարատ Պանդոկում հարիսան պատրաստվում է հավի մսով ու ձավարով եւ մատուցվում կարագով։
Փորձեք այն ցուրտ օրերին կամ տոնական սեղանին՝ ընտանիքի ու ընկերների հետ։
Հարիսա մեր մենյուում
Հարիսա
2 500 AMDհավի միս, ձավար, մատուցվում է կարագով
Հարցեր
Հաճախ տրվող հարցեր հարիսայի մասին
Ի՞նչ է հարիսան
Հարիսան հայկական ազգային ուտեստներից է՝ կորկոտի (մաքրած ցորենի) ու մսի շիլա, որը ժամերով եփում ու խառնում են մինչեւ հարթ դառնալը եւ մատուցում հալած կարագով։
Ինչի՞ց է պատրաստվում հարիսան
Կորկոտից (մաքրած ցորենից), հավի կամ գառան մսից, ջրից ու աղից, իսկ մատուցում են կարագով։
Հարիսան նո՞ւյնն է, ինչ harissa սոուսը
Ոչ։ Հայկական հարիսան ցորենի ու մսի շիլա է, իսկ հյուսիսաֆրիկյան harissa-ն կծու պղպեղի սոուս է։
Որտեղի՞ց է գալիս անունը
Ժողովրդական ավանդազրույցը այն կապում է «հարե՛ք»՝ «խառնե՛ք» բառի հետ, իսկ լեզվաբանները՝ արաբերեն «հարիսա» բառի հետ։
Որքա՞ն է եփվում հարիսան
Կորկոտը սովորաբար թրջում են գիշերը, իսկ եփելն ու խառնելը տեւում է մի քանի ժամ։
Ինչո՞վ են մատուցում հարիսան
Հալած կարագով, թարմ լավաշով, կանաչիով ու թթուով։
Կա՞ն նման ուտեստներ այլ խոհանոցներում
Այո, ցորենի ու մսի նման շիլաներ կան տարածաշրջանի տարբեր խոհանոցներում, եւ ամեն մեկն ունի իր ավանդույթը։
Ինչո՞ւ է հարիսան կապված Մուսա լեռան հետ
Ամեն սեպտեմբեր Մուսալեռ գյուղի հուշահամալիրի մոտ, 1915-ի Մուսա լեռան 53-օրյա ինքնապաշտպանության հիշատակին, հարիսան ամբողջ գիշեր եփում են մեծ կաթսաներում, օրհնում ու բաժանում բոլորին։
Ե՞րբ են ուտում հարիսա
Ավանդաբար՝ տոներին ու հարսանիքներին, Խաչվերացին ու Մուսա լեռան հիշատակի օրերին, իսկ տանը՝ կիրակի առավոտյան։ Այն նաեւ սիրված ձմեռային ուտեստ է։
Կարո՞ղ եմ հարիսա պատվիրել Արարատ Պանդոկում
Այո, հարիսան մեր մենյուում է՝ հավի մսով ու ձավարով, կարագով։ Ամրագրեք սեղան այս էջում կամ զանգահարեք մեզ։